Vehbi Koç Kimdir

Ülkemizde iş dünyasından bahsedildiğinde akla ilk gelen isim Vehbi Koç olur. Başarılı iş adamının etkileyici yaşam öyküsünü yazımızda bulabilirsiniz.

1901 yılında doğan iş adamı Vehbi Koç, temellerini 1927’de attığı Koç Holding’in kurucusudur. Koç, birçok alanda Türkiye’de ilkleri gerçekleştirmiştir. Yaşadığı dönemde Türkiye’nin en zengin kişisi olmuştur.

Vehbi Koç Hayatı

Tam adıyla Ahmet Vehbi Koç, 20 Temmuz 1901‘de dünyaya geldi. Babası Koçzade Hacı Mustafa Efendi adıyla bilinirdi. Annesi ise Kütükçüzade Hacı Rıfat Efendi’nin kızı Fatma Hanım’dı. Vehbi Koç, Ankara‘nın Çoraklık semtinde doğdu. 1906 yılında 5 yaşındayken, Ankara Hacı Bayram Camii’nin bitişiğindeki Topal Hoca Mektebi‘ne başladı. Daha sonra yakınlarda açılan ilkokula devam etti. 1914’te Taş Mektep diye bilinen Ankara İdadisi‘ne giren Koç, 15 yaşındayken İdadi’yi bitirmeden tasdikname aldı.

Genç Yaşta Ticaretle Tanıştı

1917 yılında dedesiyle ve babasıyla birlikte esnaflığa başladı. Oturdukları evin altındaki dükkanı işletmeye başladı. Dükkanda ayakkabı lastiği, şeker, kaşar peyniri, zeytin, makarna gibi ürünler satmaktaydı. Dükkana Koçzade Hacı Mustafa Rahmi tabelası koydu. 1920 yılında gelindiğinde 19 yaşında bir gençti ve Kurtuluş Savaşı‘nın başlamasıyla, müsahhih yardımcısı olarak Büyük Millet Meclisi Matbaası’nda çalışmaya başladı. 1921 yılında Muhafız Kıtası Kumandanı İsmail Hakkı Bey’in emriyle, diğer matbaa işçileriyle birlikte askere sevk edildi. 1 buçuk yıl askerlik yaptı.

1926‘da, ailesinin isteği üzerine, teyzesinin kızı Sadberk ile evlendi. Babası dükkanını Vehbi Koç’un üzerine devredince Koçzade Ahmet Vehbi ismiyle Ankara Ticaret Odası’na kayıt yaptırdı. 1928’de Ankara Ticaret Odası İkinci Başkanı oldu, aynı sene babasını kaybetti.

1928’de bir atılım yapmaya karar verdi. Ford ve Standard Oil (Mobil) şirketlerinin Ankara temsilciliğini almasının ardından, 1931’de ilk Avrupa seyahatine çıktı. Viyana, Berlin ve Paris‘i gördü ve vizyonunu geliştirdi. Babasını ve yakın akrabalarını kalp rahatsızları nedeniyle erken yaşlarda kaybeden Koç, gittiği Avrupa şehirlerinde doktorlara göründü ve onların tavsiyesi üzerine binicilik sporuna başladı. Zamanla ilgisini çeken bu spora yatırımlar yaptı, Misket ve Kamelya isimli iki at alarak atlarıyla koşuculuk yaptı. Fakat işlere kendisini tam veremediği gerekçesiyle 14 bin lira zarar ederek atları elden çıkardı.

İlk Büyük Girişimi Hüsrana Uğradı

1934 yılında sanayi alanındaki ilk büyük girişimini yaptı. Sütlüce’de bulunan bir boru fabrikasına ortak oldu. Ancak fabrikada hesaplar iyi yapılmadı ve iş battı. Benzer şekilde sonuçlanan deneyimlerden oldukça önemli dersler çıkardı. 1937‘de İstanbul’da ilk şubesini açtı, Fermenciler’de 100 bin lira sermaye ile Vehbi Koç ve Ortakları Kolektif Şirketi’ni faaliyete soktu. Her biri kendi sahalarında işin uzmanı olan isimlerle çalıştı. Emin Güraç, İsrail Anastasyan ve İsak Altabef’i, şirkete ortak olarak aldı ve bu ortaklıkları 1954 yılına dek sürdü.

1938‘de ise şahıs şirketlerinin kısa ömürlü olduğunu fark etti. 300 bin lira sermaye ile Koç Ticaret Anonim Şirketi’ni kurdu. Böylelikle şirketleşme ve kurumsallaşma yolunda önemli bir adımı hayata geçirdi. Şirketin ilk Genel Müdürlüğü’ne Fazıl Öziş‘i getirdi. Öziş, İş Bankasının eski genel müdürü idi.

1944‘de otomobil ticaret şirketi olarak Motor Ticaret‘i kurdu, 1945 yılında İkinci Dünya Savaşı sonrası, New York’ta Ram Commercial Corporation adıyla bir şirket daha kurdu. Amerika hamlesi sayesinde General Electric, U.S. Rubber, Oliver, Burroughs, York gibi önemli şirketlerin temsilcilikleri almayı başardı. Fakat sonuç umulmayan şekilde oldu ve Ram Commercial Corporation 1954’te kapandı. 1946‘da ilk kez Amerika seyahatine çıktı, 52 gün kaldığı bu yeni dünyayı oldukça etkileyici buldu. Amerika’da profesyonelleşmeyi gören Koç, sonraki hayatında buradan öğrendiklerini bir bir yerine getirdi. 1947‘de Ankara Oksijen Şirketi‘ni kurdu. Bu, kendi sermayesiyle giriştiği ilk sanayi teşebbüsü idi. 1951‘de ise ilk büyük sosyal yardımını gerçekleştirdi. Ankara Üniversitesi öğrencileri için Vehbi Koç Öğrenci Yurdu‘nu yaptırdı. Vehbi Koç, aynı yıl Belçika’dayken geçirdiği trafik kazasından hafif yaralanarak kurtuldu.

Farklı Sektörlere Adım Attıkça Büyüdü

1954’de yılında birçok atılım yaptı. Demirdöküm ve Arçelik‘in temellerini attı. Arçelik Fabrikası başlangıçta madeni büro eşyası imal etti, daha sonra buzdolabı ve çamaşır makinası gibi üretimlere başladı. 1956’da ise ilk turizm yatırımını yaptı, Taksim’de Divan Oteli’ni kurdu. Divan Oteli, Eylül 1955’te tam açılışı bile yapılmamışken Dünya Para Fonu Kongresi’nde kullanılmak üzere hükümete tahsis edildi.

1958 yılında eşi Sadberk Hanım ile birlikte Hac’ca giderek ibadetini yerine getirdi. 1960’da, Demirel’in partisi DP’nin iktidar baskısı ile, yıllardır üyesi olduğu Cumhuriyet Halk Partisi‘nden istifa etti. DP’nin yoğun ısrarlarına rağmen Demokrat Parti‘ye girmeyi reddetti.

1961’de ilk olarak Gazsan A.Ş. adıyla bir şirket kurdu. 2 yıl sonra şirket ismini değiştirerek Aygaz adını aldı. Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) temini, depolaması ve dağıtımında öncü oldu. Türkiye’yi sıvılaştırılmış petrol gazı ile tanıştırdı. 1963 yılında Aygaz hisselerinin bir kısmını şirket çalışanlarına verdi, çalışanlarını şirkete ortak yaptı. 1962’de Türkiye’nin ilk traktör fabrikası olan Türk Traktör’ü kurdu.

Kurumsallaşma Yolunda Dev Adım: Koç Holding Kuruluyor

1963 yılında kurumsallaşma yolundaki en önemli adımını attı, Koç Holding‘i kurdu. Böylelikle, şirketlerinin temelini sağlamlaştırdı, birbirleri ile bağlantısını güçlendirdi. Modern yönetim prensiplerini hakim hale getirdi ve sürekliliğini sağladı. Aynı yıl, annesi Fatma Hanım’ı yitirdi.

1964‘de Alman ortaklığı ile Türk Siemens’i kurdu. 1965 senesinde İzocam’ı topluluğuna dahil etti. 1966 yılında, uzun zamandır hayalini kurduğu işi yaptı ve ilk yerli otomobili üretti. Yerli otomobil Anadol, 26800 liradan satışa başladı. Aynı yıl Bekoteknik, Beldesan, Otoyol gibi tesisleri hayata geçirdi. Bu tesislerden Otoyol, İtalyan firması FIAT lisansıyla düz treyler için çekici yapımına başladı. 1968’e gelindiğinde ise otomobil konusunda Türkiye’nin en köklü ve büyük yatırımını gerçekleştirdi. Bursa’da FIAT lisansıyla otomobil üretecek olan Tofaş Fabrikası’nı kurdu. Tofaş, 1972‘de, bir döneme damga vuran Murat 124 marka otomobilleri üretti.

1967‘de kendisinin projelendirdiği tarımsal yatırım düşüncelerini hayta geçirdi. Tat Fabrikası ile konserve imalatına başladı. Öte yandan Bürosan’ı  kurdu ve büro mobilyaları imalatına girişti. Türk Eğitim Vakfı‘nın kuruluşunda yer aldı. Bu dönemde geçirdiği bir kaza sonucu sol kolu üç yerden kırıldı. Aynı yıl, Eskişehir Anadolu Üniversitesi’nde Vehbi Koç Kitaplık ve Araştırma Tesisi’ni hayata geçirdi. ODTÜ’de Vehbi Koç Öğrenci Yurdu’nu açtı ve 1969‘da yasal düzenlemelerin yapılmasıyla Vehbi Koç Vakfı‘nı kurdu.

1970 yılında da Koç Grubu büyümeyi sürdürdü. Türkiye’nin ilk merkezi ihracat organizasyonu olan Ram Dış Ticaret şirketi kuruldu. Kibrit ve orman ürünleri imalatı için Kav da bu dönemde üretime başladı. Otomotiv sanayi için elektrik donanımı üreten Mako da aynı yıl Koç Topluluğu’na dahil oldu. 1973’de Koç Yatırım ve Sanayi Mamülleri Pazarlama A.Ş.’yi halka açtı ve şirket yaklaşık 9000 ortaklı bir hale geldi. Aynı yıl eşi Sadberk Hanım’ı kaybetti. 1974‘de Migros Gıda Mağazaları zinciri Koç Holding’e dahil oldu. Aynı yıl Vehbi Koç, Federal Almanya Cumhuriyeti Liyakat Nişanı’na layık görüldü.

1979 yılında Fransız sermayesiyle işbirliğine gitti. Peugot marka araç üretmek için Karsan kuruldu. Vehbi Koç, 1980‘de eşinin vasiyetini yerine getirdi ve Sadberk Hanım Müzesi‘ni hizmete soktu. Türkiye’deki ilk özel müze olma özelliğini taşıyan müzede, Sadberk Koç’un hayatı boyunca biriktirdiği sanat eserleri sergilendi.

Son Yıllarını Hayır İşlerine Adadı

1984’te aktif olarak Koç Holding yönetiminden çekildi ve yerini oğlu Rahmi Koça’a bıraktı. Fakat Koç Holding Şeref Başkanı olarak çalışmalara devam etti. Zamanın çoğunu vakıf ve hayır işlerine ayırmaya başladı. Aynı yıl, Anadolu Üniversitesi tarafından Fahri İşletme Doktoru ünvanını aldı. Galatasaray Kulübü tarafından fahri Galatasaraylılık ünvanı aldı. Yine 1984‘te Maret kuruldu, Ford’la 60 yıldır süren ortaklığın sonucu olarak Türkiye’nin ilk Ford otomobil üretimi başladı. 1986‘da American Express Company ortaklığıyla Koç-Amerikan Bank kuruldu bir süre sonra bankanın adı Koçbank oldu. 1987 yılında Milletlerarası Ticaret Odası tarafından, “Yılın İşadamı” ödülüne layık görüldü.

Türkiye’nin İkinci Vakıf Üniversitesi

1988’de Koç Özel Lisesi‘ni, 1993’de ise Koç Üniversitesi kurdu ve Türkiye’nin ikinci özel üniversitesi oldu. 1994 yılında Birleşmiş Milletler Dünya Nüfus Planlaması Ödülü, Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı adına Vehbi Koç’a verildi. Koç, ödülünü 14 Haziran 1994 tarihinde Cenevre‘de düzenlenen törenle, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin elinden aldı. 1996‘da ise kendisine Türk Demir ve Çelik Döküm Sanayicileri Derneği tarafından onur üyeliği ve şeref plaketi verildi.

25 Şubat 1996‘da Antalya’da bulunduğu sırada, akşam saatlerinde Migros mağazasını gezdi. Yeni projelerle ilgili bilgiler aldı. Aynı akşam otele döndükten sonra fenalaştı ve yaşama veda etti.

Vehbi Koç, dört çocuk babasıydı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*